امام شافعی (رضی الله عنه)

نام او ابو عبدالله محمد بن ادریس است ونسب پدر او به عبد مناف،جد چهارم پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) می رسدونسب مادر او فاطمه نیز به علی ابن ابی طالب می رسد.

شافعی را ناصر الحدیث و مجتهد قرن سوم نامیده اند.او در شهر غزه در فلسطین درسال 150 هجری ،یعنی سال فوت ابوحنیفه تولد یافت. خاقانی در مورد تولدش چنین می گوید:

اول شب بوحنیفه در گذشت                  شافعی آخر شب از مادر بزاد

شافعی در سال 200 هجری به مصر رفت و در روز جمعه ماه رجب سال204 هجری در مصر درگذشت. امام شافعی از 2سالگی به بعد در مکه اقامت نمود و درسن 7سالگی قرآن را حفظ داشت ودرسن13سالگی در محضر امام مالک شروع به تحصیل نمود و کتاب الموطّا او را حفظ نمود.سپس در محضر مفتی مکه مسلم بن خالد علم فقه را آموخت و به درجه اجتهاد رسید،بعد از فوت استادش (امام مالک) در بلاد اسلامی به مسافرت پرداخت واز جمعی از فقهای اسلامی مانند محمد بن حسن شیبانی و فضل بن عیاض کسب فیض کردواز نظرات و روش های اصحاب حدیث آگاه شد؛همچنین شاگردانی چون امام احمد بن حنبل و اسماعیل بن یحیحی مزنی از ایشان استفاده علمی نمودند.

ابن خلَّکان می گوید((امام شافعی در سال 195هجری وارد بغداد شد.مدت 2سال در بغدادماند وبعد به مکه رفت.درسال 198 هجری برای بار دوم به بغداد رفت ایشان سرانجام درسال 200هجری از بغداد به مصر رفت.علت این سفر تاثر او از شهادت امام موسی کاظم در بغداد بود وتاآخر عمر به نشر علم و نوشتن کتاب پرداخت .امام شافعی به وَرَع،عصمت نفس،حُسن سیرت،امامت،عدالت،زهد وسخاوت شناخته شده است.

مراتب علمی شافعی

شافعی نخست قرآن را حفظ نمود ،پس ازآن به فعالیت در ادبیات عرب مشغول شدودر کنار آن به تیراندازی پرداخت.خودش میگوید:کوشش من در دو مورداست؛تیراندازی وعلم.

شافعی ایرادهایی به کار استادش مالک داشت ولی به خاطر احترام او هیچ وقت در حضورش اظهار نمی کرد و همچنین به کار ابوحنیفه نیز ایرادهایی داشت.اوبر اثر رابطه بین فقهای عراق و سایر بلاد اسلامی،توانست فقه را از نظر عقلی و نقلی به هم مرتبط سازد.

آثار امام شافعی

ابن ندیم ۱۱۰مجلد کتاب و رساله به نسبت داده است.یاقوت حموی که پس از ابن ندیم می زیسته،در حدود ۱۴۰کتاب و رساله برای شافعی شمرده است.

مهم ترین کتاب او در علم اصول (الرساله) و در فقه کتاب (الام) میباشد.ناگفته نماند که شافعی موسس علم اصول بوده است.کتاب الرساله او در باب قواعد ابتکاری و ابواب اصول فقه است.کتاب(الام) ،یک دایرة المعارف فقهی است که عبارت است از هفت بخش که در چهار جلد قطور منتشر شده و همه مطالب آن درابواب و مسائل فقه است و غظمت علمی شافعی در آن نمایان است.

اشعار امام شافعی

از ویژگی های امام شافعی این بود که به اشعار عرب تسلط داشت و خود نیز از بهترین شاعران و سخنوران عرب بود .او تا واپسین روزهای حیات خود شعر می سرود . از شافعی اشعار زیبا پیرامون موضوعات مختلف بر جای مانده است ارآن جمله اشعاری شامب پند واندرز ، لطایف ادبی، ذکر فضایل وومدح اهل بیت حضرت پیامبر وابراز محبت به آن بزرگواران و همچنینی ابراز عقاید دینی است.

روش فقهی امام شافعی

امام شافعی پس از بررسی هاومطالعات عمیق در آراء مالک ابن انس _پیشوای اهل حدیث_وروش فقهی ابوحنیفه،فاصله آن دو را تا اندازه ای ازبین برد و قواعد اصولی تازه مقرر کرد.اوتازمانی که نص قرآن و حدیث صحیحی موجود بود آنها رامبنا قرار می داد،ولی در صورت فقدان آنها به قیاس و اجتهاد می پرداخت.

مذهب شافعی

مذهب شافعی که مذهب میانه روی بود در زمان خود امام شافعیی پیروان بسیلری یافت و گسرش این مذهب بیشتر در قرون چهارم و پنجم هجری صورت گرفته ودر قرون اخیر نیز اهمیت و نفوذ بیشتری یافته وپیروان بسیاری دارد.اکنون بیشتر شافعی ها در عراق ،مصر،سوریه،عربستان، بلاد غربی ایران و شمال آفرقا هستند.

صلاح الدین ایوبی در سال 566 هجری مدرسه ناصریه را همسایگی مسجد جامع حضرت عمر(رضی الله عنه) برای علمای شافعی بنا نمود و همچنین در سال 572 مدرسه صلاحیه را درجوار مرقد شافعی در قاهره برای تدریس مذهب او ساخت.

وفات امام شافعی

یاقوت حِمَوی جریان وفات حضرت شافعی را چنین ذکر می کند:((در مصرشخصی به نام فتیان بود و از پیروان امام مالک ، که مزاجی بسیار خشن وتند داشت ئ اغلب با امام شافعی به بحث می پرداخت.در حمع عده زیادی ازمردم در آن گردهم آمده بودند، میان امام شافعی وفتیان در مورد یک مساله فقهی مناظره در گرفت.امام شافعی در این مناظره برنده شدند،فتیان به خاطر این که شکسته خورده بود،به خشم آمد و وی را لعن ونفرین می کرد،ایشان در پاسخ چیزی نگفت البته در مساله مناظره بر موضع خود اصرار داشت.شخصی به نام رافع جریان جسارت و گستاخی فتیان را که در حق امام مرتکب شده بود،برای سُری حاکم مصر بازگو کرد.سُری حضرت امام را طلبیده و ازوی در این باره کسب اطلاع کرد آنگاه دستور داد فتیان را سوارشتر کرده و در طول و عرض شهر بگردانند.بعد عده ای به هواداری از فتیان او را آماده حمله به امام شافعی کردند؛ فتیان بر ایشان حمله برد و به شدت ایشان را مورد ضرب قرار داد او پس از مدتی در اثر همان ضرب در گذشت ودر قاهره در دامنه کوه ((المقطم)) به خاک سپرده شد.